لیکنه :داودجبارخیل
د ژوند په اوږده او پېچلي سفر کې انسان له ګڼو احساساتو، اړیکو او خاطرونو سره مخامخ کېږي. مینه تر ټولو ژوره او نرمه تجربه ده چې د انسان زړه ته رڼا وربخښي، خو هره مینه د دې وړ نه وي چې د ژوند تر پایه دوام وکړي. دا یو داسې حقیقت دی چې منل یې اسان نه دي، ځکه انسان تل غواړي چې هغه څه وساتي چې زړه ورسره تړلی وي، خو وخت کله کله موږ ته ښيي چې یوازې احساسات د سالمې اړیکې لپاره بسنه نه کوي.
ستونزه هغه وخت نه پیلېږي چې مینه ختمه شي، بلکې هغه وخت پیلېږي چې مینه لا هم موجوده وي، خو ارامي له منځه تللې وي، باور کمزوری شوی وي او د اړیکې دوام ورځنی ستړیا او فشار ګرځېدلی وي. په همدې حالت کې انسان له ځانه پوښتي: زه په دې اړیکه کې له ځانه څومره له لاسه ورکوم؟ دا پوښتنه د زړه تر ټولو رښتینې غږ وي، ځکه ځینې اړیکې د مینې د نشتوالي له امله نه ختمېږي، بلکې د دې لپاره پای ته رسېږي چې د انسان ارامتیا او هویت ترې ورو ورو له منځه ځي.
ډېر خلک په داسې اړیکو کې پاتې کېږي چې هغوی ته زیان رسوي، ځکه هغوی د وخت، احساساتو او خاطرونو لویه پانګه په کې لګولې وي. هغوی فکر کوي چې که اړیکه پرېږدي، نو ټول تېر کلونه به ضایع شي. خو حقیقت دا دی چې په غلطه لاره دوام کول هغه سمه نه کوي، بلکې تاوان اوږدوي. کله کله هېڅوک بد نه وي؛ دواړه کسان ښايي ښه وي، خو د یو بل لپاره مناسب نه وي. همدا ناسم مناسبت د اړیکې تر ټولو ستره ستونزه ګرځي.
د اړیکې پرېښودل کمزوري نه ده، بلکې روښانتیا ده. دا بېرحمي نه ده، بلکې د ځان درناوی دی. انسان هغه وخت خپل ارزښت درک کوي چې پوه شي ارامي، باور او عزت د هرې اړیکې بنسټ دی. که اړیکه دا بنسټونه له منځه وړي، نو دوام یې یوازې اوږده ستړیا او بېپایلې قرباني ده. ځینې وختونه تلل تر پاتې کېدو ډېر جرئت غواړي، ځکه انسان باید له خپل زړه، خپلو یادونو او خپلو هیلو سره مقابله وکړي.
د رغېدو لاره تل له درده پیلېږي. د اړیکې له پای وروسته انسان تشوالی احساسوي، خو همدا تشوالی د نوې ودې پیل وي. کله چې انسان مینه او مناسبت جلا کړي، نو پوهېږي چې کېدای شي یو څوک خوښ وي، خو اړیکه ورسره ارام ژوند ورنه کړي. ذهن تل ښې خاطرې یادوي، خو عقل باید انسان ته دا ورپه یاد کړي چې ولې دا اړیکه پای ته ورسېده. واټن ساتل، وخت ورکول او پر ځان کار کول د رغېدو تر ټولو مهم ګامونه دي.
په پای کې انسان دې پایلې ته رسېږي چې د مینې ارزښت یوازې په احساساتو کې نه، بلکې په ارامتیا، باور او توازن کې دی. هغه اړیکه چې انسان له خپل ځان څخه لرې کړي، که هر څومره ژوره هم وي، د ژوند د دوام وړ نه ده. رښتینی بری دا نه دی چې انسان مینه وساتي، بلکې دا دی چې خپل ځان وساتي.
نو اصلي پوښتنه دا نه ده چې ما څومره مینه وکړه؟
اصلي پوښتنه دا ده چې ایا زه په دې مینه کې ارام او خوشحاله وم؟
ځکه هغه مینه چې انسان ته سکون ور نه کړي، د زړه په حافظه کې یو درس ګرځي، نه د ژوند تلپاتې کور.
