راپور :داودجبارخیل
د اقوام متحدې د “یو این هېبیټاټ” د افغانستان د پروګرام مشرې سټیفني لوس په جنیوا کې خبریالانو ته ویلي، هغه افغان کډوال چې له پاکستان او ایران څخه خپل هېواد ته ستنېږي، له سختو ننګونو سره مخ دي.
ډېری ستنېدونکي خپل کورونه، شتمنۍ او د راتلونکي هیلې له لاسه ورکړې دي، او اوس د ټولنې په غېږ کې د بیا ځای پر ځای کېدو لپاره عملي مرستې ته اړتیا لري.
د شمېرو له مخې، شاوخوا ۶۰ سلنه ستنېدونکي تر ۱۸ کلنۍ کم عمره ماشومان دي. ډېری یې هېڅکله په افغانستان کې نه دي اوسېدلي، نو نه ټولنیز تړاو لري او نه د ژوند د بیا پیل امکانات. دا حالت د هغوی د ژوند د بیا رغونې پر لاره کې لوی خنډ دی.
له ۲۰۲۳ کال د سپتمبر راهیسې، له پاکستان او ایران څخه شاوخوا درې میلیونه افغانان یا په زور شړل شوي او یا په خپله خوښه ستانه شوي دي. یوازې سږ کال تر دوو میلیونو ډېر کسان افغانستان ته ستانه شوي دي، چې ځینو لپاره دا ستنېدل نه بلکې نوی ژوند پیل دی.
د ښځو او نجونو لپاره ستونزې
په افغانستان کې اوس مهال د ښځو او نجونو لپاره د زده کړې او کار کولو پراخ بندیزونه شته. د طالبانو د پالیسیو له مخې، له ۱۲ کلنۍ پورته نجونې ښوونځیو ته نه شي تللی او د ښځو د ټولنیز او اقتصادي ګډون لارې تړل شوې دي. ډېری ستنېدونکي کورنۍ د ښځو په مشرۍ دي، خو د محرم پرته د وتلو محدودیتونه او د روغتیایي خدمتونو لپاره د نارینه سرپرست اړتیا، د دوی د ژوند چارې لا پېچلې کړې دي.
موسمي بدلون او اقتصادي ننګونې
افغانستان د نړۍ له هغو لسو هېوادونو څخه دی چې تر ټولو ډېر د اقلیمي بدلون اغېزمن کړی دی. وچکالي، سېلابونه او د تودوخې شدیدې څپې، د کلیو د خلکو ژوند اغېزمن کړی او ډېر یې ښارونو ته د کډې کولو ته اړ کړي دي. خو د ښارونو غیررسمي مېشت ځایونه هم له ګڼو خطرونو سره مخ دي، ځکه چې شاوخوا ۸۰ سلنه ښاري وګړي په دغو سیمو کې ژوند کوي.
د نړیوالې ټولنې د پاملرنې غوښتنه
سټیفني لوس ټینګار کړی چې یوازې بشري مرسته کافي نه ده؛ خلکو ته د اوبو، روغتیا، صفايي، دنده پیدا کولو او باعزته ژوند د شرایطو برابرولو لپاره پراخې پانګونې ته اړتیا ده.
د هغې په وینا، نړیواله ټولنه باید افغانستان او د هغه وګړي، په ځانګړي ډول ښځې او نجونې، هېر نه کړي. د دې خلکو د باعزته ژوند لپاره ضروري ده چې نړیوال او ملي اقدامات منظم، ټولشموله او پر بنسټیزو خدمتونو ولاړ وي.
