د پاکستانۍ ورځپاڼې «دی نیوز انټرنیشنل» د راپور له مخې، د فساد د درک په نړیوال شاخص کې د پاکستان نمره یوه درجه لوړه شوې، خو د دې شمېرې د څرنګوالي، سرچینو او ارزونې د تګلارې په اړه ځینې پوښتنې مطرح شوې دي.
د روڼتیا نړیوال سازمان د ۲۰۲۵ کال د فساد د درک په شاخص کې پاکستان ته له ۱۰۰ څخه ۲۸ نمرې ورکړې دي. پاکستان د ۱۸۲ هېوادونو له ډلې ۱۳۶م ځای خپل کړی، په داسې حال کې چې په تېر شاخص کې یې ۲۷ نمرې او ۱۳۵م ځای درلود.
د راپور له مخې، د پاکستان د ۲۸ نمرو ارزونه د عامو پاکستاني وګړو د یوې مستقیمې سروې پر بنسټ نه ده شوې، بلکې د اتو بېلابېلو نړیوالو سرچینو د ارزونو پر بنسټ جوړه شوې ده.
په دغو سرچینو کې د نړیوال اقتصادي فورم، د نړۍ د عدالت پروژې، ويډېم، د نړیوال بانک او د اقتصادي او سیاسي ارزونو ځینې ادارې شاملې دي.
د پاکستان له اتو سرچینو څخه د پنځو نمرې بدلې نه شوې، د دوو سرچینو نمرې لږې راکمې شوې او یوازې د ويډېم ارزونه پنځه نمرې لوړه شوه. د ويډېم نمره له ۱۴ څخه ۱۹ ته لوړه شوې ده.
راپور وايي، د همدې سرچینې پنځه نمره زیاتوالی د پاکستان د ټولې نمرې په یوه نمره لوړوالي کې مهم بدلون بلل کېږي، خو د ويډېم د نمرې د زیاتېدو دقیق لامل په خپرو شویو معلوماتو کې نه دی روښانه شوی.
د روڼتیا نړیوال سازمان په ځواب کې ویلي چې د پاکستان په شاخص کې د یوې نمرې زیاتوالی له احصایوي پلوه د پام وړ بدلون نه ګڼل کېږي. دغه سازمان ویلي چې د پاکستان د فساد د شاخص پنځه کلن وضعیت تر ډېره ثابت پاتې شوی او هېواد لا هم د شاخص په ټیټه برخه کې دی.
راپور زیاتوي چې د شاخص اته سرچینې د معلوماتو راټولولو لپاره یو ډول لاره نه کاروي. ځینې سرچینې د سوداګرو او کارپوهانو نظرونه اخلي، ځینې د کورنیو او کارپوهانو معلومات کاروي او ځینې نور د اقتصادي، حقوقي او اداري وضعیت ارزونه کوي.
د راپور له مخې، د دې بېلابېلو سرچینو معلومات په یوه ګډ شاخص کې معیاري او یوځای کېږي. خو پوښتنه دا مطرح شوې چې د بېلابېلو میتودونو پر بنسټ جوړې شوې ارزونې تر کومه بریده د یو شان وزن وړ دي.
بله موضوع د سرچینو د خپلواکۍ ده. د روڼتیا نړیوال سازمان وايي چې سرچینې له اداري پلوه بېلې دي، خو دا په خپله نه ثابتوي چې د هغوی معلومات له یو بل څخه په احصایوي ډول هم بشپړ خپلواک دي.
د راپور له مخې، بېلابېلې سرچینې ښايي په خپلو ارزونو کې له ورته قضیو، دولتي اسنادو، رسنیزو راپورونو او نورو ورته معلوماتو څخه استفاده وکړي. خو دا موضوع په خپله د معلوماتو د تکرار یا جانبدارۍ ثبوت نه ګڼل کېږي.
د ۲۰۲۵ کال شاخص یوازې د یوه کال بشپړ انځور نه وړاندې کوي
راپور وايي، د شاخص بېلابېلې سرچینې ښايي د معلوماتو لپاره یو شان وخت نه وي کارولی. ځینې ارزونې د ۲۰۲۴ کال معلومات، ځینې د ۲۰۲۵ کال د ځانګړو میاشتو معلومات او ځینې د اوږدې مودې ارزونې رانغاړي.
له همدې امله د ۲۰۲۵ کال شاخص باید د ۲۰۲۵ کال د فساد د کچې د یوې واحدې او هممهاله اندازې په توګه ونه ګڼل شي.
د پاکستان د کورنیو سروېګانو پایلې
د پاکستان د روڼتیا ادارې د ۲۰۲۵ کال په ملي سروې کې د هېواد له څلورو واړو صوبو څخه نږدې ۳۹۸۹ کسانو ګډون کړی و.
په دې سروې کې ۲۴ سلنه ګډونوالو پولیس د فساد له پلوه تر ټولو ستونزمنه برخه بللې، ورپسې د قراردادونو او پېرودلو برخه ۱۶ سلنه او قضایي نظام ۱۴ سلنه یاد شوی دی.
شاوخوا ۶۶ سلنه ګډونوالو ویلي چې په تېرو ۱۲ میاشتو کې یې د دولتي خدمتونو د ترلاسه کولو لپاره رشوت نه دی ورکړی، خو ۷۷ سلنه کسانو د فساد پر وړاندې د حکومت له هڅو ناخوښي څرګنده کړې ده.
راپور وايي، د دغې سروې د نمونې طریقه په ۲۰۲۵ کال کې بدله شوې او د څو پړاوونو او بېلابېلو ټولنیزو ډلو پر بنسټ د نمونې اخیستلو تګلاره کارول شوې ده.
د خلکو د شخصي تجربې او عمومي تصور توپیر
د «ایپسوس» او د پاکستان د سوداګرۍ او صنایعو فدراسیون په یوه جلا سروې کې له ۶۰۰۰ څخه زیاتو کسانو سره خبرې شوې دي.
په دې سروې کې ۶۸ سلنه کسانو ویلي چې په دولتي ادارو کې رشوت عام دی، خو ۲۷ سلنه کسانو ویلي چې دوی په شخصي توګه د رشوت له غوښتنې سره مخ شوي دي.
همداراز ۵۶ سلنه کسانو ویلي چې خپلوي پالنه پراخه ده، خو ۲۴ سلنه کسانو ویلي چې دوی په شخصي توګه د وړتیا پر بنسټ د کارونو په بهیر کې د خپلوي پالنې له اغېز سره مخ شوي دي.
راپور وايي، دا توپیر ښيي چې د فساد په اړه عمومي تصور او د خلکو شخصي تجربه یو شان نه وي.
د فساد نړیوال شاخص څه اندازه کوي؟
د فساد د درک نړیوال شاخص د عامه سکتور د فساد په اړه د کارپوهانو او سوداګرو نظرونه او ارزونې راټولوي.
دا شاخص نه ښيي چې د یوه هېواد څو سلنه خلک فاسد دي، څومره دولتي پیسې غلا شوې دي او یا څومره خلکو رشوت ورکړی دی.
د روڼتیا نړیوال سازمان هم ویلي چې دغه شاخص د فساد مستقیمه اندازه نه ده، بلکې د عامه سکتور د فساد د درک لپاره یو شاخص دی.
دغه سازمان ویلي چې شاخص د خلکو د فساد مستقیمې تجربې، د خصوصي سکتور فساد، د پیسو ناقانونه لېږد او د پیسو مینځلو په څېر ټول موارد نه اندازه کوي.
د روڼتیا نړیوال سازمان دریځ
د «دی نیوز انټرنیشنل» د راپور له مخې، روڼتیا نړیوال سازمان د پاکستان د شاخص په اړه ګڼو پوښتنو ته ځوابونه ورکړي دي.
دغه سازمان ویلي چې د پاکستان د ۲۰۲۵ کال په شاخص کې ويډېم یوازینۍ سرچینه وه چې مثبت بدلون یې ښودلی، په داسې حال کې چې د نړیوالې عدالت پروژې او نړیوال اقتصادي فورم نمرې لږې راکمې شوې وې.
روڼتیا نړیوال سازمان ویلي چې د پاکستان د نمرې د زیاتوالي د لامل معلومولو لپاره یې د ويډېم معلوماتو ته مراجعه کړې ده.
دغه سازمان همداراز ویلي چې د پاکستان د شاخص په اړه یې داسې ازموینه نه ده ترسره کړې چې وګوري که د ويډېم معلومات له محاسبې وایستل شي، نمره به څومره بدله شي.
د سازمان په وینا، د سرچینو ترمنځ احصایوي خپلواکي په رسمي ډول نه شي ازمویل کېدای، ځکه د ځینو معلوماتو د محرمیت محدودیتونه شته.
روڼتیا نړیوال سازمان وايي چې د فساد شاخص د اروپايي کمېسیون د ګډې څېړنیزې ادارې له خوا په احصایوي ډول ارزول شوی او د شاخص عمومي محاسبه په خپلواکه توګه هم بیا ترسره شوې ده.
د راپور له مخې، موجود معلومات داسې شواهد نه وړاندې کوي چې وښيي د روڼتیا نړیوال سازمان د پاکستان د فساد شاخص په قصدي ډول بدل کړی دی.
خو د راپور په وینا، د شاخص د سرچینو د معلوماتو، د ارزونې د دقیقې طریقې او د نړیوالو ادراکي ارزونو او د پاکستاني وګړو د شخصي تجربو ترمنځ د توپیر په اړه لا هم د روڼتیا او څېړنې اړتیا شته.
پاکستان په تېرو پنځو شاخصونو کې ۲۸، ۲۷، ۲۹، ۲۷ او ۲۸ نمرې ترلاسه کړې دي.
د روڼتیا نړیوال سازمان په وینا، د پاکستان د ۲۰۲۵ کال د نمرې یو نمره زیاتوالی له احصایوي پلوه د پام وړ بدلون نه دی، او د فساد شاخص باید د فساد د واقعي کچې د مستقیمې اندازې پر ځای د عامه سکتور د فساد د درک د یوه شاخص په توګه وکتل شي.