دغه لیکنه د اردو ژبې لیکوال د «غلام مصطفی» ده، چې پښتو ته ژباړل شوي
له نن څخه ۳۰ کاله وړاندې، د ۱۹۹۶ کال د سپټمبر پر ۲۷مه، د افغانستان پخوانی ولسمشر ډاکټر نجیب الله ووژل شو.
د ۱۹۹۲ کال د مارچ پر ۱۸مه د افغانستان ولسمشر نجیب الله اعلان وکړ چې کله یې د ځای ناستي لپاره زمینه برابره شي، له خپلې دندې به استعفا وکړي.
هغه د استعفا لپاره کومه مشخصه نېټه ونه ټاکله، خو ویې ویل چې له واکه د وتلو انتخاب ورته ډېر مهم دی. په ۱۹۸۹ کال کې له افغانستانه د شوروي ځواکونو له وتلو وروسته د نجیب الله پر واک ورځ تر بلې فشار زیاتېده.
په همدې موده کې شاوخوا ۱۵ بېلابېلې مجاهدینې ډلې کابل ته روانې وې او د ټولو موخه د نجیب الله له واکه لرې کول وو. هغوی نجیب الله د شوروي اتحاد لاسپوڅی او کمونیست باله او ادعا یې کوله چې هغه د یوه بشپړ اسلامي هېواد مشر دی، خو پر خدای باور نه لري.
د ۱۹۹۲ کال د اپرېل تر ۱۷مې نجیب الله په خپل هېواد کې نږدې یوازې پاتې شوی و. شاوخوا دوه اوونۍ مخکې یې مېرمن او لوڼې هند ته تللې وې.
په همدې ورځ نجیب الله غوښتل د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي استازي بنین سیوان په ملتیا په یوه پټه الوتنه کې هند ته ولاړ شي.
د هند پخواني دیپلومات ایم. کې. بهدرا کمار د ۲۰۱۱ کال د مې پر ۱۵مه د «دي هندو» ورځپاڼې په یوه مقاله کې لیکلي چې بنین سیوان تر دې مخکې له پاکستاني لومړي وزیر نواز شریف څخه هم د نجیب الله لپاره د سیاسي پناه غوښتنه کړې وه او نواز شریف په دې موضوع کې خبر شوی و.
تر دې وروسته د هند لومړي وزیر نرسمها راو هم په لنډ وخت کې پیغام ورکړ چې هند به نجیب الله د یوه رسمي مېلمه په توګه ومني. له همدې امله نجیب الله له څو کسانو سره په درېیو موټرو کې د کابل هوايي ډګر پر لور روان شو.
د ملګرو ملتونو بل چارواکي فیلیپ کورون په خپل کتاب «ډومډ اِن افغانستان» کې د هغې ورځې په اړه لیکلي چې د شپې ناوخته نجیب الله ته ورغی. د هغه په وینا، نجیب الله تیاره خړ رنګه کالي اغوستي وو او له هغه سره د دفتر مشر جنرال توخي، د هغه مېرمن او درې ماشومان، د نجیب الله ورور، ساتونکی او یو خدمتګار هم وو.
د شپې شاوخوا یوه نیمه بجې د هغوی سامانونه په درېیو موټرو کې کېښودل شول. د ملګرو ملتونو چارواکي په لومړي موټر کې، نجیب الله او ورور یې په دویم موټر کې او جنرال توخي له خپلې کورنۍ سره په درېیم موټر کې سپاره شول.
د کورون په وینا، د افغانستان د کورنیو امنیت وزیر هغوی ته یوه ځانګړې پټه کلمه ورکړې وه چې د هغې له لارې یې له څو امنیتي پوستو تېر شول؛ خو په وروستۍ پوسته کې امنیتي کسانو د هغې کلمې له منلو ډډه وکړه.
وروسته څرګنده شوه چې په هوايي ډګر کې ځای پر ځای شوي سرتېري نوې جامې اغوندي او د فیلیپ کورون او ډین کوېرک په باور، د عبدالرشید دوستم اړوند ځواکونو د شپې له خوا د هوايي ډګر کنټرول ترلاسه کړی و.
د نجیب الله ساتونکی له موټر څخه راکوز شو او له سرتېرو سره یې خبرې پیل کړې. په همدې وخت کې د موټر چلوونکي اوني د ملګرو ملتونو له چارواکي بنین سیوان سره اړیکه ونیوله. هغه مهال سیوان د ملګرو ملتونو په الوتکه کې پر رنوې د نجیب الله د راتګ انتظار کاوه.
اوني ورته وویل چې سرتېرو الوتکه محاصره کړې او له دننه یې تړلې ده، څو نجیب الله او ورسره کسان الوتکې ته ونه خېژي.
د فیلیپ کورون په وینا، نجیب الله له موټر څخه پر سرتېرو چیغې وهلې، خو د هغوی له ډلې یوه بریدمل ورته وویل چې که دوی ته د تېرېدو اجازه هم ورکړل شي، د هوايي ډګر ټول کسان به ووژل شي، ځکه د دوستم ځواکونو هېچا ته د هوايي ډګر دننه د ننوتلو او له هغه ځایه د وتلو اجازه نه ورکوله.
له څو دقیقو بې پایلې هڅو وروسته نجیب الله پرېکړه وکړه چې موټرونه بېرته وګرځوي. موټر چلوونکي ترې وپوښتل چې ایا خپل استوګنځي ته یې ورسوي، خو نجیب الله وویل چې نه، د ملګرو ملتونو دفتر ته دې ولاړ شي.
هغه وېره لرله چې که خپل کور ته بېرته ولاړ شي، هغه کسان چې هوايي ډګر ته یې د تګ مخه نیولې، ښايي دی ووژني. له همدې امله د شپې شاوخوا دوه بجې د موټرو کاروان د ملګرو ملتونو دفتر ته ولاړ.
د نجیب الله د ژغورلو هڅې
په همدې وخت کې نه یوازې د دوستم اړوندو ځواکونو، بلکې د نجیب الله د خپلې ډلې ځینو کسانو هم د هغه د له منځه وړلو هڅې پیل کړې وې.
«نیویارک ټایمز» د ۱۹۹۲ کال د اپرېل پر ۱۸مه لیکلي وو چې د نجیب الله د بهرنیو چارو وزیر عبدالوکیل او د پوځ لوی درستیز جنرال محمد نبي عظیمي غوښتل نجیب الله مجاهدینو ته د سیاسي معاملې په توګه وسپاري.
عبدالوکیل د کابل راډیو له لارې اعلان وکړ چې پوځ د نجیب الله د هېواد د پرېښودو هڅه ناکامه کړې ده.
د ملګرو ملتونو چارواکو له هند سره د نجیب الله د ژغورلو په اړه اړیکې ونیولې. د هند سفیر ستیش نمبیار هم د ملګرو ملتونو دفتر ته ورغی او له نجیب الله سره یې ولیدل.
نمبیار وروسته په یوه مرکه کې ویلي وو چې هند او ملګري ملتونه د نجیب الله د ژغورلو په پلان دومره ډاډه وو چې د بدیل پلان په اړه یې فکر نه و کړی.
وروسته د ملګرو ملتونو د چارواکو په ټینګار نمبیار چمتو شو چې نجیب الله د هند په سفارت کې پناه واخلي، خو شرط یې دا و چې د پناه غوښتنه باید د ملګرو ملتونو له خوا وشي.
د اویناش پالیوال په کتاب «زما د دښمن دښمن» کې راغلي چې نمبیار له ډیلي سره اړیکه ونیوله او د هند له حکومت څخه یې د نجیب الله لپاره په سفارت کې د پناه غوښتلو اجازه وغوښته.
خو د هند حکومت شاوخوا د ماښام پر ۵:۱۵ بجو په سفارت کې د نجیب الله د پناه غوښتنه رد کړه.
د هند چارواکو اندېښنه لرله چې که د کابل خلک خبر شي چې نجیب الله د هند په سفارت کې پټ دی، ښايي په کابل کې مېشت هندیان له ګواښ سره مخ شي. هغه مهال په کابل کې د سفارت د کارکوونکو په ګډون څو سوه هندیان اوسېدل.
د هند د بهرنیو چارو پخواني وزیر جې. اېن. ډیکشیت هم اندېښنه لرله چې نجیب الله ته پناه ورکول به د هند لپاره سیاسي ستونزې زیاتې کړي.
د ۱۹۹۲ کال د اپرېل پر ۲۲مه د ملګرو ملتونو عمومي منشي بطروس غالي هند ته سفر وکړ. د دې سفر یو مهم هدف دا و چې د هند لومړی وزیر نرسمها راو وهڅوي څو نجیب الله له کابل څخه وباسي او هند ته یې د سیاسي پناه زمینه برابره کړي.
له شپږو ورځو مشورو وروسته د هند د کورنیو چارو وزیر شنکر راو چاون اعلان وکړ چې که نجیب الله وغواړي، هند ورته پناه ورکولی شي.
خو د هند حکومت په دې موضوع کې له احتیاطه کار اخیست. د هند په پارلمان کې هم د نجیب الله د پناه په اړه پوښتنې وشوې، خو د حکومت له خوا څرګند او مستقیم ځواب ورنه کړل شو.
د اویناش پالیوال په وینا، هند د نجیب الله د کابل څخه د هوا یا ځمکې له لارې د ایستلو لپاره جدي اقدام ونه کړ. هند ویلي وو چې که ملګري ملتونه رسمي غوښتنه وکړي، کولای شي د نجیب الله د ایستلو لپاره الوتکه برابره کړي؛ خو له پاکستان او مجاهدینو سره د موافقې غوښتنه یې هم کوله.
د «را» یوه لوړپوړي چارواکي وروسته پالیوال ته ویلي وو چې د هند ځینو چارواکو تل د نجیب الله د نه ژغورلو له امله افسوس کړی دی.
د پاکستان وړاندیز
کله چې د ۱۹۹۲ کال د اپرېل پر ۱۷مه نجیب الله له کابل هوايي ډګر څخه د وتلو مخه ونیول شوه، پاکستان هم هغه ته په خپل سفارت کې د سیاسي پناه وړاندیز وکړ.
د پاکستان او ایران استازي د دې موضوع د بحث لپاره د ملګرو ملتونو دفتر ته ورغلل. د ملګرو ملتونو چارواکو هغوی نجیب الله ته وروستل.
د فیلیپ کورون په وینا، نجیب الله پر ایراني استازي سخت غبرګون وښود او ورته یې وویل چې پر هغوی هېڅ باور نه لري او د هغوی له خوا د ژغورل کېدو پر ځای مرګ ته ترجیح ورکوي.
نجیب الله له هغې وروسته شاوخوا څلور نیم کاله د ملګرو ملتونو په دفتر کې پاتې شو.
د نجیب الله وروستۍ شېبې
د ۱۹۹۶ کال د سپټمبر پر ۲۷مه، کله چې طالبان کابل ته ننوتل، نجیب الله د ملګرو ملتونو په دفتر کې و.
د کابل د جګړې له امله د درنو وسلو، مرمیو او راکټونو غږونه اورېدل کېدل. وروسته شاوخوا ۱۵ موټرونه د ملګرو ملتونو د دفتر مخې ته ودرېدل او ګڼ وسله وال کسان ترې ښکته شول.
د سهار شاوخوا درې بجې نجیب الله پوه شو چې د ملګرو ملتونو د دفتر له مخې ساتونکي هم له خپلې دندې تللي دي. هغه له بل دفتر څخه د مرستې غوښتنه وکړه، خو ځواب یې ترلاسه نه کړ.
د «ایسکوایر» مجلې خبریال ډینس جانسن د ۱۹۹۷ کال په اپرېل کې د نجیب الله د وروستیو شېبو په اړه لیکلي چې وسله وال کسان د ملګرو ملتونو دفتر ته ننوتل او د نجیب الله پوښتنه یې وکړه.
د هغه د راپور له مخې، وسله والو نجیب الله له خونې راوایست، و یې واهه او وروسته یې وواژه. د نجیب الله او د هغه د ورور مړي وروسته د کابل په یوه عامه ځای کې وځړول شول.
د راپورونو له مخې، د نجیب الله جسد وروسته د سره صلیب نړیوالې کمېټې ته وسپارل شو او د پکتیا ولایت مرکز ګردېز ته ولېږدول شو. هلته د احمدزي قوم خلکو هغه خاورو ته وسپاره.
د نجیب الله د وژنې پېښه لا هم د افغانستان د معاصر تاریخ له تر ټولو دردناکو پېښو څخه ګڼل کېږي.
په افغانستان کې ځینې کسان لا هم هند ته د نجیب الله د مېرمنې فتانه او د هغه د لوڼو د پناه ورکولو له امله منندوی دي؛ خو په عین حال کې دا نیوکه هم شته چې هند د نجیب الله د واکمنۍ په وروستیو شېبو کې، هغه مهال چې نوموړي تر ټولو زیاتې مرستې ته اړتیا لرله، د هغه د ژغورلو لپاره کافي اقدام ونه کړ.
یادونه: دا راپور د ورکړل شوي متن پر بنسټ ژباړل او په روانه پښتو کې برابر شوی دی. په اصلي متن کې د ځینو پېښو، کسانو او نیټو په اړه ادعاوې شوې دي چې د تاریخي دقت لپاره باید له خپلواکو سرچینو سره جلا وکتل شي.