لیکنه: امین وزیر
لکه څنګه چې د نړۍ ټول ملتونه پوهيږي چې په پښتون افغان وطن کې ډېرو پښتنو مشرانو بې سارې کارنامې ترسره کړي چې نن پرې وياړو.
که له یوې خوا خان شهید عبدالصمد خان، باچا خان او د هغه په څېر ملګري یې د خپلواک پښتونستان د جوړېدو لپاره د عدم تشدد له لارې مبارزه کوله، نو له بلې خوا په همدې دوره کې فقیر میرزا علي خان له خپلو ملګرو سره د یوه خپلواک پښتونستان د ترلاسه کولو لپاره یې جنګونه وکړل.
له دغو مشرانو څخه یو هم غازي محمد ظاهر شاه وزیري و، چې د ژوند او مبارزې په اړه یې د لیکلو هڅه کوم، په یاد ولرئ چې دا د مولوي صاحب په اړه زما آمين وزير لومړۍ معلوماتي لیکنه ده او د پنځو کلونو د پرله پسې څېړنو پایله ده.
ظاهرشاه وزیري څوک وو او څنګه یې ژوند کاوه؟
زه غواړم په دې ټولو شیانو رڼا واچوم.
دغه ستر رهبر په ۱۳۲۷ هجري لمریز کال بمطابق ۱۹۰۵ء کال کې د شمالي وزیرستان د ولسوالۍ د موت خېل بوراخېل رزمک په یوه کوچني کلي کې زېږېدلی دی.
بشپړ نوم یې محمد ظاهر شاه دی او قبیله یې وزیر ده.
ظاهرشاه وزیري په همغه عمر کې وو چې د خپل پلار مولوي حلیم شاه لخوا د علم د حاصلولو په موخه د هند په دارالعلوم دیوبند کې داخل شو او له ۱۳۳۴(1334) هـ ق نه تر ۱۳۵۲(1352) هـ ق کال پورې یې دیني زده کړې وکړې ،
کله چې ظاهرشاه وزيري د علم له تحصيل څخه فارغ شو او بېرته خپلې سيمې وزيرستان ته راغی، په هماغه دوره کې د نورو سيمو او ولايتونو په څېر پر وزيرستان هم د انګريزي امپراتورۍ (برطانيې) واک و.
هغه وخت میرزا علي خان په وزیرستان کې د انګرېزانو پر ضد د جګړې اعلان نه و کړی.
زه غواړم دلته ستاسو پام یوې مهمې خبرې ته راواړوم، هغه دا چې په وزیرستان، بنو، لکی مروت، ډی آئی خان، کرک، کوهاټ او هنګو کې د میرزا علی خان له خوا د جنګی تحریک اصلی بنسټګر او لومړی
بنسټ ایښودونکی یې ظاهر شاه وزیری و
یوه ورځ ظاهرشاه وزیري د فقیر ایپي حاجي میرزا علي خان سره د ایپي په کلي کې په خپل کور کې اوږده ناسته درلوده چې په پایله کې یې موافقه وکړه چې فقیر ایپي د لښکر امیر وټاکي.
لنډه دا چې په همدې ورځ د ظاهر شاه وزیری محنت رنګ راوړ او پخپل مقصد کښې کامياب شو، او دغو دواړو مشرانو د جګړې غورځنګ پېل کړو
د یادولو وړ ده چې د فقیر اپي لښکر په حقیقت کې د مولانا غازي ظاهر شاه وزیري له خوا تاسیس شوی و، هغه هم د اسلام بي بي د هندوې نجلۍ رامکوري له شخړې پیدا کیدو مخکې.
په دې ناسته کې دواړو د آزاد پښتونستان د جنګ غورځنګ بنسټ کېښود
فقیر اپي مولوي ظاهرشاه وزیري ته د لښکر د امیر په توګه د ټاکلو خبره وکړه، خو وزیري له دې مقام څخه انکار وکړ او بالاخره د وزیري په اصرار فقیر اپي د لښکر امیر وټاکل شو.
کله چې دغه غورځنګ جوړ شو، له څو کسانو پرته بل څوک پرې خبر نه وو، چې د دغو دوو مشرانو نږدې ملګري وو.
خو کله چې د هندو انجلۍ اسلام بي بي پېښه وشوه، نو فقیر اپي او د هغه ورته فکري ملګرو ته یو زرین موقع په لاس ورغله
فقیر اپي له دې فرصته ګټه پورته کړه او د پښتون له خوبه په راویښولو سره یې د انګرېزانو پر ضد د جهاد اعلان وکړ.
د ډېرې خواشینۍ ځای دی چې هیڅ پښتون د هغه سړي له ژوند او مبارزې نه خبر نه دی چې په حقیقت کې یې د وزیرستان غورځنګ بنسټ ایښی و.
ظاهرشاه وزیري د ډېرو صفاتو خاوند و، په فارسي، عربي او اردو ژبو یې پوره حاکمیت درلود.
د ظاهرشاه وزیري د جګړې پر مهال ګورويک له وزیرستانه یوه ورځپاڼه خپروله چې مشري یې پخپله وه او د دې ورځپاڼې نوم غازي و.
ظاهرشاه وزیري هم یو ښه شاعر و
د بېلګې په توګه غواړم د غازي څو شعرونه نقل کړم چې د ده په مورنۍ ژبه پښتو دي.
اشعار ۔۔۔۔۔۔
پخپل دین باندې چې ژاړي
ازادي د مذهب غواړي
غير تي وزيرستان دای
پاک الله يې نګهبان دای
په اسلام چې قربانيږي
د کفار سره جنګيږي
لوۍ غازي ميرزالي خان دای
لوۍ بادشاه پرې مهربان دای
ترقي او روشنايي د اسلام ګوره
ده له تورې دې برېښنا نه په جهان کشې
د دنيا او د عقبه عزت اې وروره
د غازی سره وعده ده په قرآن کشې
د جهاد په برکت دې پورته شوې
لوۍ بېرغ د استقلال افغانستان کشې
د نادر دې توپ دې ډز ثمرې ګوره
چې تر اوسه تقسيم کيږي په افغان کشې
فتحمند او معزز لرې اې خدايه
هر غازي چې غزه کړی په دې جهان کشې
په سر تور درته ولاړ يم ذوالجلاله
طاقت زيات کړې په غازي ميرزالي خان کشې
او په يو بل ځای کښې وائي ….
غلامي د حيات مرګ دې يقين وکړه
که پښتون يې ځان کړه خلاس له دې پېغوره
که مذهب او وطن دواړه ازاد غواړې
د دشمن په وينو سره کړه خپله توره
ظاهر شاه په خپلو شعرونو کې د ملت د غلامۍ څخه د خلاصون او د یوه خپلواک دولت د جوړولو درس ورکړی دی.
مولوي طاهر شاه وزیري
هغه یو سترلیکوال، ژورنالیست، قاضي، دیني عالم او تاریخ پوه هم وو.
د فقیر میرزا علي خان تر مشرۍ لاندې په وزیرستان او شاوخوا سیمو کې شوې ټولې جګړې د غازي له خوا راټولې شوې او په دې اړه یې درې کتابونه لیکلي دي چې يو پکښې هغه وخت د افغانستان د حکومت په خوښه چاپ شوې وو چې نوم یې «د خپلواکۍ جګړې» دې.
او دوه يې لا تر اوسه نا چاپ دي چې يو يې “منادي جهاد” نومېږي او بل يې “جهاد نامه وزيرستان” دى چې تر اوسه نا چاپ دى.
د تاريخ تر څنګ يې په اسلامي مسايلو ډېر کتابونه ليکلي، چې دوه چاپ شوي او ډېر ناچاپ کتابونه هم پکې شامل دي.
د ظاهر شاه تر قوماندې لاندې د وزیرستان مجاهدینو د انګرېزانو پر وړاندې ډېرې جګړې کړې او د ډم ډيل جګړه یې مشهوره ده.
مولوي غازي ظاهرشاه وزیري په دې جګړه کې د فقیر میرزا علي خان د لښکرو تر ټولو وړ او معتبر قومندان و.
د انګریزانو او د وزیرستان د مجاهدینو تر منځ جګړه د ډمډل په سیمه کې پیل شوه او دا د وزیرستان د جګړې په تاریخ کې تر ټولو سخته او سخته جګړه وه چې د سهار له څلورو بجو څخه د مازدیګر تر لمانځه پورې روانه وه.
په دې جګړه کې ۳۶(36) انګریز افسران او ۱۴۷۵ (1475)عسکر ووژل شول.
د وزیرستاني مجاهدینو له لوري ۸۲(82) عسکر شهیدان او ۳۵(35) مجاهدین ټپیان شوي دي.
دوه سوه څلویښت/۲۴۰ ټوپکونه، درې سوه کارتوسونه او درې سوه پنځوس خچر او اوښان د وزیرستان د مجاهدینو لاس ته ورغلل.
خوشبختانه، ظاهر شاه وزیري د هغه وخت د افغانستان د پاچا ظاهر شاه په دربار کې یو له مهمو شخصیتونو څخه و.
د افغانستان پاچا ظاهر شاه د ده له تقوا، علم او مبارزې څخه دومره متاثره شو چې په همدې خاطر ظاهر شاه هغه ته د بلخ (مزار شریف) په جاگیر کې په سلګونو کناله ځمکه ورکړه چې اوس هم د ظاهر شاه وزیري ملکیت دی. د کورنیو لخوا کارول کیږي
د ظاهر شاه وزیري د ژوند په اړه د هغه یوه رشته دار راته وویل چې ظاهر شاه وزیري د خپل ژوند ډېرې لږې شېبې په کور کې تېرې کړې، ځکه چې دروند بار او مسوولیت یې پر اوږو و،
ظاهر شاه وزیري د خپل ژوند په وروستیو ورځو کې ویل چې غوښتل مې واده وکړم خو واده مې ونه کړ، لومړی دا چې د واده کولو وخت مې نه درلود او دویم دا چې ما ژمنه کړې وه چې تر څو پښتونستان ازاد نکړم او تر هغه وخته به واده نه کوم
په دې اړه ګلاب ننګرهاري د (د خپلواکۍ جګړې) په سرمقاله کې لیکي:
مولوي صیب په ۱۳۲۷ (1327)ھ ق کښې د منځني پښتونستان په موتخيل کلي کښې چې د رزمک سيمه ده زيږېدلې او اوس پدې حساب د څلوېښتو کالو دې
مولو صاحب په خټه محمود خېل( ماميت خيل) اتمانزۍ وزير دې
د علم د تحصيل او زده کړې د پاره په افغانستان پښتونستان کښې ډېر کالونه پاتې شوې دې،
مولوي صاحب په ناسته ولاړه کښې بې تکلوفه ، په خبرو اترو کښې د بلند نظرۍ او لوۍ زړۀ او په لباس کښې د سادګۍ څښتن دې
د مولوی صاحب په وچوالي او مخ کښې د يو غراني انسان کړۀ وړۀ له ورايه ځليږي ،
پاکه مينه او له دروغو او تقلبه پرهېز د دۀ پوخ عادت دې،
ما په دومره پښتنو کښې د دۀ هومره ښه مسلمان او د قومي جذبې او اخلاص څښتن ليدلې نه دې ،
د افغانستان سره د پښتنو د يو پلارني مرکز په حېث بې پولې او بې بريده اخلاص او محبت لري،
د جهاد جذبه او د وطن مينه يې په خټه کښې اخښل شوې ده ،
د دې جذبې يو لوۍ ثبوت د دې چې مولوي صاحب تر اوسه پورې د وادۀ کولو شوق نه دې کړې او که د پښتنو په لاس کښې قلم پڅ نه وي نو د دۀ شهرت به د اندونيزيا د محمد حتا څخه ( چې خپل وادۀ يې د ازادۍ اخستلو پورې ځنډولې ؤ) کم نه وای،
مولوي صاحب وائي چې ما د نورو جنګونو په دندو کار کښې وخت په وخت د دې کتاب يادشتونه لیکلي دي او د مې په زړۀ ارمان ؤ چې د دې پاکې مجاهدې يا دورځې شپې د بدلون سره لاندې باندې او ورک نشي،
په سنه ۳۱۳۳ (3133)ش ھ کښې هغوۍ د کتاب ماته راکړ چې زۀ ئې په پښتو واړوم او که ضرورت پېښ شي چې لفظي او عبارتي تصرف پکښې وکړم،
په کتاب باندې د تاريخ د اسلوب ، د پېښود کمي او زياتي او حتی په ځينو مواردو کښې د ناراسای ګوته ضرور اېښودې شي مګر پدې سلسله کښې د لومړې کتاب او کوشش دې چې وروستني پوهان به يې په زيات کره والي او بشپړتيا ميدان ته ر اوباسي ،
زما د رسمي او شخصي شغل له کبله د کتاب څلور کاله ماسره بند پاتې شو او ايله اوس بريالې شوم چې د ارمان او آرزو پوره کړم . الحمدالله
۱۳۳۶ م ننګرې
°داخپلواکے جګړې° نومې کتاب په سرکښې د دغه کتاب ليکوال غازی ظاہر شاہ دسې ليکي ۔۔۔۔۔
په رښتيا چې که د وزيرو او مسيدو په غرونو کښې پښتنې مېرمنې د هيواد له خپلواکۍ او د اولس د سرلوړۍ سره د مينې په تور د پيرانګي د الوتکو له لاسه له يو ګړنګه بل کمر او د غره له يوې غاړې بلې څنډې ته يبلې پښې او تور سرونه لکه د ترېدليو هوسۍ په شان د اوړي په غرمو او د ژمي په سړو بادونو او سپينو واورو کښې په ترپکو هر چا ليدلې وای نو په سرو سترګو به يې ژاړلي وای…….
د الوتکو غر غور او د بمونو او ماشينګڼو د درنو او کڼووکو اوازونو دندوکار او تورو لړو د قيامت ورځ راوستې وه ،
زه په مورچه کښې ماشه په ګوته او سترګې په څار دې اسرې ته ناست وم چې که د يوې الوتکې د مطلب ځای په نښه او رانسکوره يې کړم چې ګورم درې واړۀ ماشومان چې د يوه عمر هم له درې کلونو زيات نه وه لاس تر لاسه زما په لوري راځغلي او چې الوتکه لکه شاهين پرې غوټه شي نو دوی د عسکرۍ دود سره سم پروت وکړي خو چې الوتکه ترې په ډډه شي نو بيا منډه واخلي ما دې نندارې ته او خندل او ومې ژاړل ځکه چې………..( مولوي محمد ظاهر شاه )
مولوي ظاهر شاه په خپل کتاب کې د «خپلواکې جګړې» په نوم داسې یو پیغام وړاندې کړی چې په لوستلو یې له سترګو اوښکې توییږي.
(د موءلف پېغام)
زما نوم مولوي محمد ظاهر شاه او د پلار نوم حليم شاه، په ۱۳۲۷ (1327)ق ھ کال کښې زيږېدلې او له ۱۳۳۴ (1334)ق ھ تر ۱۳۵۲(1352) ق ھ پورې افغانستان ، پښتونستان او هند کښې د ديني علومو په تحصيل بوخت پاتې شوې يم ، له ۱۳۵۵ (1355)ق ھ نه تر ننه پورې عمر مې د هيواد او دين د حدودو د ژغورنې په مجاهده کښې تېر شوی دې او د واقعات چې ما ستاسو په خدمت کښې غرض کړل ( له يوې لږې برخې نه پرته) ټول هغه پېښې دي چې ما د تودو جګړو په جريان کښې کړی او دې د پاره چې زموږ د راتلونکي نسل د پاره د غيرت او حيرت سبب شي په يو کتابي شکل کښې مې راټول کړل ،
د پېښې د وطن او دين سره د پښتون ملت دينی او د عشق يادګارونه دي چې زموږ د ملت ځوان کول د درناوي او نمانځنې په سترګو او ګوري
اوس په ما د ترخو پېښو مايوسيو او بې ارزيو له زوره د ضعف او کمزورۍ دوره ده اوس د هيواد د خواږو ورونړو او ځوانانو په خدمت کښې د غرض دې چې هغوۍ دې د افغان ملت د ملي يووالي ، قومي حدودو ژغورنې ، ملي خپلواکۍ د تماميت بيرغ او د قومي ثقافت د ترقۍ مثال پريوتلو ته پرې نږدي او په هغه لاره دې روان شي چې پښتنو اسلافو جوړه کړې ده ( مولوي محمد ظاهر شاه گورويک ۔ ۱۳۳۶)
دغه ، شاعر، ادیب، لیکوال، قاضی، ژورنالیست، مورخ، د دین عالم، غازي مولوي محمد ظاهر شاه وزیري د ۱۹۹۲ کال د نومبر په شپږمه وفات شو.
د ظاهر شاه وزیري مقبره د هغه د پلرونو کم سروبي په هدیره کې موقعیت لري.
الله ج دې د دې ستر رهبر په قبر کې برکت واچوي. آمین.
لیکوال امین وزیر رازمکوال (چیف ایډیټر » وزیرستان غږ)
(بابائے وزیرستان • غازی ظاہر شاہ وزیری)
رنګ دا ظاهر شاه وزير….. ننګ دا ظاهر شاه وزير
نام دا ظاهر شاه وزير…… مقام دا ظاهر شاه وزير
خور په بریتانیا او په کابل په هندوستان دے
فخر ده آفغان دے
اے دا سروبي خاورې حيال دا ظاهر شاه ساته
خپله غېږه تل ورته نرمه او خواږه ساته
روخ يې چې خفا نکړے تل يې په خنده ساته
تن او اندامونه يې ګوره ويال تازه ساته
وړے يې آرمان په زړه دا لوۍ پښتونستان دے
دا وو يو شاعر عالم دين او خبريال سړے
وو په ننګ او پت او په غزا کښې بې مثال سړے
ډېر وه ده اوچتې مرتبې او دالوړ حيال سړے
دا وه دا سيالانو باتورانو سره سيال سړے
نوم يې ډېر تر لرے پورے تلے په جهان دے
کله به غزني کله ګوروېک کله کابل کښې وو
کله دېووبند او بلخ او کله بنو ګل کښې وو
کله به جومات کښې وو او کله به مورچل کښېوو
تل به دا پښتون راويښولو په تکل کښې وو
هر چاته ښکاره لکه دا لمر دا ده ايمان دے
ده په خپلو لاسو ډېر ليکلي کتابونه دي
ځينې پکښې چاپ ځينې ناچاپ لکه لالونه دي
ډېر ښه يې چيړلي مساېل او تاريخونه دي
ځکه ظاهر شاه بادشاه ستايلي يې کارونه دي
اے آمين وزيرا ځلند ستورے دا آسمان دے
