د نړۍ لومړنی پوهنتون د یوې مسلمانې ښځې له خوا جوړ شوی؛ د نجونو د تعلیم پر ارزښت بیا ټینګار
لیکنه: داودجبارخیل
تاریخي اسناد ښيي چې د نړۍ لومړنی فعال او د معاصر پوهنتون په بڼه تعلیمي بنسټ شاوخوا ۱۲ پېړۍ وړاندې د یوې مسلمانې ښځې له خوا جوړ شوی و، هغه حقیقت چې د ښځو د تعلیم پر ارزښت او د اسلامي تمدن پر علمي میراث نوې رڼا اچوي.
Fatima al-Fihri په ۸۵۹ میلادي کال کې د مراکش د Fez ښار کې University of al-Qarawiyyin بنسټ کېښود، چې تر نن ورځې پورې فعال دی او علمي درجې ورکوي.
د نړیوالو ادارو لکه UNESCO او د ګینس نړیوال ریکارډونو له مخې، القرویین د نړۍ تر ټولو زوړ فعال تعلیمي بنسټ ګڼل کېږي. دا پوهنتون د اروپا له مشهورو پوهنتونونو لکه University of Bologna او University of Oxford څخه څو پېړۍ وړاندې جوړ شوی و، چې د نړۍ د لوړو زده کړو په تاریخ کې یې ځانګړی ځای خپل کړی دی.
کارپوهان وايي، القرویین پوهنتون یوازې یو تعلیمي مرکز نه و، بلکې د علم، کلتور او څېړنې یو مهم مرکز هم و. په پیل کې که څه هم تمرکز یې پر ديني علومو و، خو وروسته یې د تدریس ساحه پراخه شوه او منطق، ریاضیات، نجوم، طب او نور علوم هم پکې شامل شول.
د دې پوهنتون کتابتون د نړۍ له ارزښتناکو علمي خزانو څخه ګڼل کېږي، چې پکې د قرانکریم زاړه نسخې، تاریخي اسناد او د Ibn Khaldun په څېر نامتو پوهانو اثار خوندي دي. دا علمي زیرمې نن ورځ د نوې ټکنالوژۍ په مرسته ډیجیټل کېږي، څو د نړۍ څېړونکو او زدهکوونکو ته لاسرسی ورته اسانه شي.
شنونکي ټینګار کوي چې د Fatima al-Fihri کار نه یوازې د اسلامي نړۍ، بلکې د نړیوال علمي نظام لپاره الهامبښونکی و. د دوی په وینا، د همدې مفکورې پر بنسټ وروسته په اروپا کې د پوهنتونونو د جوړېدو بهیر پیل شو، چې د معاصر لوړو زده کړو بنسټ یې کېښود.
د ټولنیزو چارو کارپوهان وايي، دا تاریخي حقیقت په داسې حال کې مهم دی چې نن هم په ځینو ټولنو کې د نجونو د تعلیم پر وړاندې خنډونه شته. د هغوی په باور، اسلام د علم زده کړه پر هر مسلمان نارینه او ښځینه فرض ګرځولې، او د ښځو د تعلیم مخالفت نه یوازې ټولنیز شاتګ دی، بلکې د دیني ارزښتونو سره هم په ټکر کې ګڼل کېږي.
اقتصادي او ټولنیز شنونکي زیاتوي چې د ښځو تعلیم د ټولنې د پرمختګ، اقتصادي ودې او ټولنیز ثبات لپاره بنسټیز رول لري. د هغوی په وینا، هغه هېوادونه چې ښځو ته یې د تعلیم او کار فرصتونه برابر کړي، د پرمختګ په برخه کې تر نورو مخکې دي.
دوی ټینګار کوي چې د Fatima al-Fihri تاریخي میراث باید د دې لامل شي چې اوسني نسلونه د نجونو د تعلیم پر اهمیت لا زیات تمرکز وکړي او د هغوی لپاره د زده کړو ټول خنډونه لرې کړي.
