د ژبو ساتنه او وده د حکومتونو له مهمو مسوولیتونو څخه ده، خو که د همدې موخې لپاره جوړ شوي قوانین د ژبو د ادبي او علمي ادارو خپلواکي تر پوښتنې لاندې راولي، نو د هغوی د موخو او پایلو په اړه جدي بحث ته اړتیا پیدا کېږي.
په بلوچستان کې د بلوڅي، پښتو، براهوۍ او هزارګي ژبو د اکاډمیو او ادبي ادارو په اړه د نوي قانون طرحې د دغو ادارو د خپلواکۍ په اړه اندېښنې راپورته کړې دي. د ژبو د اکاډمیو خپلواکي یوازې یوه اداري موضوع نه ده، بلکې د ژبني هویت، ادبي ودې او کلتوري حقونو له ساتنې سره مستقیم تړاو لري.
د بلوچستان حکومت باید په دې پوه شي چې ژبې د دولتي ادارو په امر نه ژوندۍ پاتې کېږي؛ ژبې د خلکو په ورځني ژوند، ادبیاتو، زدهکړو، څېړنو او کلتوري فعالیتونو کې وده کوي. حکومت د دې بهیر د ملاتړ مسوولیت لري، نه دا چې د ادبي ادارو پر پرېکړو داسې محدودیتونه ولګوي چې د هغوی خپلواکي کمزورې کړي.
د اکاډمیو د مالي چارو څارنه او حساب ورکول اړین دي، خو دا کار باید د ادبي او علمي فعالیتونو د کنټرول لپاره پلمه نه شي. که د قانون له مخې د دغو ادارو د مشرانو ټاکنه، د کتابونو خپرول او د بودیجې لګول د دولتي چارواکو تر پراخ واک لاندې راځي، نو د سیاسي او اداري لاسوهنې احتمال به زیات شي. له همدې امله، حکومت باید د قانون په طرحه کې د واک حدود په روښانه ډول وټاکي او د اکاډمیو خپلواکي په څرګندو مادو کې تضمین کړي.
پښتو، بلوڅي، براهوۍ او هزارګي د بلوچستان د ټولنیز او کلتوري ژوند مهمې برخې دي. د دغو ژبو د ودې لپاره باید برابر امکانات برابر شي. حکومت باید د ژبو د اکاډمیو بودیجه زیاته کړي، د کتابونو چاپ او ژباړې ته زمینه برابره کړي، د څېړونکو او لیکوالانو ملاتړ وکړي او د ژبو د ډیجیټلي کولو لپاره عملي ګامونه واخلي.
د قانون تر تصویب مخکې باید د ژبو د اکاډمیو له استازو، لیکوالانو، شاعرانو او ژبپوهانو سره پراخې مشورې وشي. د هغوی اندېښنې باید جدي ونیول شي او د قانون طرحه باید د شفافیت، حساب ورکونې او خپلواکۍ ترمنځ داسې توازن رامنځته کړي چې د ژبو د ودې بهیر زیانمن نه کړي.
د بلوچستان حکومت باید د ژبو د اکاډمیو د خپلواکۍ په اړه خپلې پرېکړې له سره وارزوي. د یوې ژبې د ودې لپاره د هغې د ادبي ادارو خپلواکي مهم شرط دی. حکومت که رښتیا هم د ځايي ژبو د ساتنې او پرمختګ اراده لري، باید د هغوی د ادارو د پیاوړتیا لپاره کار وکړي، نه دا چې د خپلواکۍ په اړه یې اندېښنې زیاتې کړي.
د بلوچستان ژبنی تنوع د سیمې کلتوري شتمني ده. د دې شتمنۍ ساتنه د حکومت، لیکوالانو او ټولنې ګډ مسوولیت دی؛ خو حکومت باید د خپل قانوني واک په کارولو سره د ژبو د خپلواک ادبي او علمي پرمختګ لپاره زمینه برابره کړي. د ژبو راتلونکی د کنټرول په پراخولو نه، بلکې د ازاد فکر، برابر ملاتړ او روښانه قوانینو له لارې خوندي کېدای شي.