پښتو جرنل
د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) وايي چې له ایران څخه افغانستان ته د افغانانو د بېرته راستنېدو شمېر په ناوړه شرایطو کې ډېر زیات شوی دی، او خبرداری ورکوي چې په پراخه کچه راستنېدل د افغانستان نازک وضعیت نور هم بې ثباته کولی شي.
د ایران د حکومت له خوا د راستنېدو لپاره د ضربالاجل تر اعلان وروسته، د روان کال د مارچ له ۲۰مې نېټې راهیسې له ۶۴۰،۰۰۰ څخه ډېر افغانان له ایران څخه بېرته ستانه شوي، چې له دې جملې څخه له ۳۶۶،۰۰۰ څخه ډېر کسان، چې پکې کډوال او د کډوالو په څېر حالت لرونکي کسان شامل دي، ایستل شوي دي.
تر ټولو ستر شمېر بېرته ستنېدنه د جون پر ۲۶مه ثبت شوې، چې نږدې ۳۶،۱۰۰ افغانان په یوه ورځ کې بېرته ستانه شوي دي. د جون له ۱۳مې وروسته، د ورځني بېرته ستنېدو شمېر لا هم په زیاتېدو کې دی.
د UNHCR د کابل استازی، عرفات جمال، وویل: “زه همدا اوس د ایران او افغانستان پر پوله وم، چېرته چې زرګونه افغانان په سختو شرایطو کې بېرته راستانه کېږي. افغانې کورنۍ بیا ځلي بېځایه کېږي، هغوی چې له ځان سره ډېر لږ څه لري، ستړي، وږې او له دې وېرې دي چې په هغه هېواد کې به یې څه برخلیک وي، چې ډېرو یې تر دې وړاندې هېڅ قدم نهدی پکې ایښی.
ښځې او نجونې په ځانګړي ډول اندېښنه لري، ځکه هغوی د تګ راتګ پر ازادۍ او د زدهکړو او کار د حقونو پر محدودیتونو ویره لري.”
په ۲۰۲۵ کال کې تر دې دمه، له ایران او پاکستان څخه ټولټال له ۱.۲ میلیونو څخه ډېر افغانان بېرته ستانه شوي یا ایستل شوي، چې دا کار دننه په افغانستان کې لا له مخکې خراب وضعیت لا پسې کړکېچن کړی.
ملګري ملتونه اټکل کوي چې د افغانستان له نیمايي څخه ډېره برخه خلک د بشري مرستو پر بنسټ ژوند کوي.
UNHCR خبرداری ورکړی چې د نړیوال ملاتړ کمښت د افغانستان پېچلي او یو پر بل باندې اغېز لرونکي بحرانونه نور هم ژور کړي دي.
جمال زیاته کړه: “موږ باید ژر اقدام وکړو. موږ له نړیوالې ټولنې نه بېړنۍ غوښتنه کوو چې نه یوازې د عاجلو مرستو، بلکې د اوږدمهاله ملاتړ له لارې موږ سره مرسته وکړي.
د بېرته ستنېدونکو د دوامدار ادغام لپاره بودیجه اساسي ده، څو د بېثباتۍ او بېځایه کېدنې پرلهپسې دورې مخه ونیول شي.”
UNHCR له سیمهییزو حکومتونو سره هڅې کوي چې راستنېدل باید داوطلبانه، خوندي او له درناوي ډک وي. د افغانانو پر بېرته تګ فشار راوستل یا جبري ستنول نهشي دوام کولی او دا چاره نه یوازې افغانستان، بلکې سیمه او له هغې ورهاخوا ثبات ته خطر پېښوي.
UNHCR له خپلو شریکانو سره په نږدې همغږۍ کار کوي، ترڅو بېرته ستنېدونکي ووايي، بېړنۍ او اوږدمهاله مرستې ورکړي، او له خلکو او ټولنو سره مرسته وکړي.
UNHCR له خپلو شریکانو سره یوځای، د بېرته ستنېدونکو د دوامدار ادغام لپاره د فوري او پراخو بودیجو غوښتنه کوي، ترڅو دننه په هېواد او له هېواده بهر د بیا بیا بېځایه کېدو مخه ونیول شي. د افغانستان د روان وضعیت لپاره د UNHCR د مرستو پلان یوازې ۲۳ سلنه تمویل شوی.
