د افغانستان پر سوداګرۍ د فشار لپاره د پاکستان اقدام؛ خو زیان یې خپله هم ګالي

0
41

د پاکستان او افغانستان ترمنځ د تورخم او نورو سوداګریزو لارو اوږدمهاله تړل کېدو د دواړو هېوادونو پر سوداګرۍ منفي اغېز کړی او افغان سوداګر یې د خپلو توکو د لېږد لپاره د ایران او منځنۍ اسیا بدیلو لارو کارولو ته اړ کړي دي.

د یوې څېړونکې نائلې محسود په وینا، پاکستان د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) پر وړاندې د افغانستان د اوسني حکومت د اقدام لپاره د سرحدونو تړل د فشار د یوې وسیلې په توګه کارولي، خو دې تګلارې تر اوسه د کابل په دریځ کې د پام وړ بدلون نه دی راوستی.

د هغې په لیکنه کې ویل شوي، چې تورخم د لسیزو لپاره د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ مهمه لاره وه، خو د اوږدې مودې تړل کېدو له امله افغان سوداګر اوس د ایران او منځنۍ اسیا له لارې د خپلو توکو لېږد ته مخه کوي.

د نړیوال بانک د ۲۰۲۶ کال د جون د شمېرو له مخې، د افغانستان ۴۸ سلنه واردات د منځنۍ اسیا او ۴۶ سلنه د ایران له لارې ترسره شوي، په داسې حال کې چې د پاکستان له لارې د وارداتو ونډه نږدې صفر ته رسېدلې ده.

د لیکنې له مخې، د پاکستان او افغانستان ترمنځ د سوداګرۍ کموالی یوازې پر افغان سوداګرو اغېز نه دی کړی، بلکې پاکستاني تولیدوونکي او صادروونکي هم له زیان سره مخ شوي دي.

د پاکستان د سوداګرۍ پراختیا ادارې د شمېرو له مخې، افغانستان ته د پاکستان صادرات په ۲۰۲۴-۲۵ مالي کال کې له ۱.۳۹۱ میلیارد ډالرو څخه په ۲۰۲۵-۲۶ مالي کال کې ۳۵۸ میلیون ډالرو ته راکم شوي، چې شاوخوا ۷۴ سلنه کموالی ښيي.

په ځانګړي ډول د درملو، اوړو، سمنټو او کرنیزو محصولاتو صادرونکي له ستونزو سره مخ شوي دي. د لیکنې له مخې، د پاکستان د درملو ټول صادرات هم په دې موده کې ۳۰ سلنه کم شوي دي.

همداراز، د پاکستان د ځینو سوداګریزو شرکتونو لپاره افغانستان او منځنۍ اسیا پخوا د عوایدو مهمې سرچینې وې، خو د لارو له تړل کېدو وروسته یې سوداګري په پام وړ کچه راټیټه شوې ده.

په لیکنه کې راغلي، چې پخوا به د تورخم له لارې د پاکستان توکي په شاوخوا یوه اوونۍ کې د ۲ زره تر ۳ زره ډالرو په لګښت ازبکستان ته رسېدل، خو اوس د ایران له لارې د همدې کار لپاره د ۱۰ زره تر ۱۳ زره ډالرو لګښت او نږدې شپږ اوونۍ وخت ته اړتیا ده.

د څېړونکې په باور، د سرحدونو تړل کېدو افغانستان ته هم اقتصادي زیانونه اړولي، خو پاکستان هم د خپلو پخوانیو پېرودونکو، سوداګریزو بازارونو او منځنۍ اسیا ته د ترانزیټي لارې په توګه د خپل رول د کمزوري کېدو له خطر سره مخ کړی دی.

نوموړې وړاندیز کړی، چې د ټي ټي پي موضوع دې له سوداګرۍ جلا وڅېړل شي او پاکستان دې له کابل سره د مستقیمو خبرو ترڅنګ د استخباراتي همکاریو، د یوه بې‌پرې درېیمګړي په مرسته د ګډ څار او د ۹۰ ورځني کاري بهیر له لارې د ستونزې د حل هڅه وکړي.

هغې ټینګار کړی، چې که د ټي ټي پي په اړه د افغانستان د اوسني حکومت له لوري د عملي اقداماتو غوښتنه کېږي، نو د سوداګرۍ دوام هم باید له پامه ونه غورځول شي.

یادونه: دا راپور د نائلې محسود د یوې تحلیلي لیکنې پر بنسټ چمتو شوی او پورته څرګندونې د لیکوالې ارزونې او وړاندیزونه دي، نه د دواړو هېوادونو د رسمي دریځونو خپلواک تایید.