لیکنه: داودجبارخیل
په افغانستان کې ډېری ښځې وايي چې د طالبانو تر واک لاندې عدلي نظام ته باور نه لري، او همدې بېباورۍ هغوی اړ کړي چې د خپلو حقوقي قضیو له تعقیب څخه تېرې شي.
د University of Toronto د نړیوال بشري حقونو پروګرام د یوې څېړنې له مخې، ښځې په سیستماتیک ډول له عدلي سیستم څخه څنډې ته شوې دي، چې دا چاره د عدالت پر وړاندې جدي خنډ ګرځېدلې ده.
“موږ عدالت ته لاسرسی نه لرو”
یوې افغانې ښځې چې د امنیتي اندېښنو له امله یې نوم نه دی اخیستل شوی، ویلي:
“کله چې محکمې ته ځو، داسې احساس کوو لکه زموږ غږ هېڅ ارزښت نه لري.”
د United Nations د موندنو له مخې، ښځې په افغانستان کې د رسمي عدلي میکانیزمونو ته د لاسرسي له پلوه د نارینه وو په پرتله څو چنده کم فرصت لري.
د سیستم بدلون
د ۲۰۲۱ کال وروسته، د طالبانو له بیا واکمنېدو سره، د عدلي نظام په جوړښت کې پراخ بدلونونه راغلي دي—په ځانګړي ډول له قضايي او حقوقي ادارو څخه د ښځو ایستل.
“له عدلي سکتور څخه د ښځو ایستل د دې سبب کېږي چې ښځینه قربانیان ځان خوندي احساس نه کړي.”
Heather Barr، Human Rights Watch
بدیلې لارې: غیر رسمي عدالت
کله چې رسمي عدالت ته لاسرسی محدود شي، خلک بدیلو لارو ته مخه کوي. په افغانستان کې، دا لارې اکثره قومي جرګې او محلي جوړجاړي دي.
د International Crisis Group په وینا، دا میکانیزمونه تل د قانون پر بنسټ نه وي ولاړ او د ښځو لپاره عادلانه پایلې نه تضمینوي.
نړیوالې اندېښنې
نړیوال بنسټونه خبرداری ورکوي چې د ښځو پر وړاندې محدودیتونه او عدالت ته د لاسرسي کمښت کولی شي د تاوتریخوالي کچه لوړه کړي.
“د معافیت کلتور د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د دوام یو مهم عامل دی.”
Amnesty International همداراز، د Richard Bennett په وینا، د افغانستان اوسنی حقوقي وضعیت د نړیوالو بشري حقونو له معیارونو سره واټن لري.
راتلونکی څه دی؟
کارپوهان وايي، تر هغه چې په افغانستان کې د حساب ورکولو خپلواک میکانیزمونه پیاوړي نه شي، د ښځو لپاره عدالت ته لاسرسی به محدود پاتې وي.
پایله
د افغانستان د عدلي نظام اوسنی وضعیت یوازې حقوقي ستونزه نه ده، بلکې د باور یو ژور بحران دی. تر هغو چې بنسټیز اصلاحات رامنځته نه شي، ښځې به لا هم له عدالت څخه لرې پاتې وي.
