د بشري حقونو د څار ادارې نن د (اپريل، ۲۲مه) په یوه راپور کې وویل، چې پاکستاني چارواکو د پاکستان او افغانستان ترمنځ د سرحدي نښتو له امله د افغان کډوالو ناوړه چاپې، خپل سري توقیفونه او په زوره بیرته ستنیدل زیات کړي دي. د پولیسو عملیاتو زرګونه زیانمنونکي افغان کډوال، چې ماشومان هم پکې شامل دي، د روغتیا پاملرنې، تعلیم او نورو اړینو خدماتو په وړاندې له جدي خنډونو سره مخ کړي دي.
د بشري حقونو د څار ادارې د افغانستان څېړونکې فرشته عباسي له قوله ويلي: «پاکستاني چارواکي د افغان کډوالو په منځ کې د دې پر ځای چې د ساتنې اړتیا لرونکو خلکو په توګه چلند وکړي، ویره خپروي.» «د پولیسو ناوړه کړنې خلک اړ باسي چې خواړه او روغتیایی پاملرنه پریږدي پداسې حال کې چې ډله ایز اخراج کډوال بیرته افغانستان ته د احتمالي ځورونې او بدتر حالت ته راستنوي.»
لکه څنګه چې د ۲۰۲۶ کال د فبروري راهیسې د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه ګړندۍ شوې، پولیسو په څو پاکستاني ښارونو کې د افغان ټولنو په وړاندې عملیات پراخ کړي، کور په کور چاپې، د شپې ناوخته د کورونو تلاشۍ او پرته له وارنټ نیول ترسره کوي. پولیسو هغه افغانان چې د اعتبار وړ ویزې لري او اسناد نلري، نیولي دي، کوم چې ډیری افغانان یې له هغه وخت راهیسې نلري کله چې د پاکستان حکومت په ۲۰۲۳ کال کې د افغان کډوالو لپاره د راجسټریشن د ثبوت کارتونو او نورو استوګنې اسنادو نوي کول بند کړل.
پولیس عموما توقیف شوي کډوال د توقیف مرکزونو ته لیږدوي، بیا یې وشړي. یوازې په ۲۰۲۶ کال کې، له ۱۴۶،۰۰۰ څخه ډیر افغانان له پاکستان څخه ایستل شوي دي، چې د اپریل له لومړۍ نیټې راهیسې دا شمیر زیات شوی دی.
د فبروري او اپریل ترمنځ، د بشري حقونو څار ډلې په پاکستان کې له اتو افغانانو او له څلورو هغو افغانانو سره چې په دې وروستیو کې افغانستان ته راغلي وو، او همدارنګه د هغو مرستندویه سازمانونو له استازو سره مرکې کړې چې د افغان کډوالو سره کار کوي. هغو کسانو چې مرکه ورسره شوې ویلي چې پولیسو هغه افغانان نیولي چې د پیرودلو، ښوونځیو ته د تګ او د ورځني کار په لټه کې وو، د هغوی تلیفونونه او نغدې پیسې یې ضبط کړې او د خوشې کولو په بدل کې یې رشوت غوښتی دی. هغه کسان چې پیسې نشي ورکولی نیول شوي او شړل شوي دي.
ډیری یې که افغانستان ته راستانه شي نو له جدي خطر سره مخ دي، پشمول د ژورنالیستانو، د بشري حقونو مدافعینو، فعالانو او نورو په شمول د پخواني افغان حکومت سره د دوی د پخوانۍ ښکیلتیا یا د طالبانو د انتقاد له امله. په نیول شویو او په زور بیرته راستانه شویو کسانو کې هغه خبریالان هم شامل دي چې د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د طالبانو له واک ته رسیدو وروسته له افغانستان څخه تښتیدلي وو. د بې پولې خبریالانو راپور ورکړی چې پاکستاني پولیسو د ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې لږ تر لږه نهه افغان خبریالان – چې ځینې یې د اعتبار وړ ویزې درلودې – په زور بیرته ستانه کړي دي.
یوه افغان کډوال چې په زور بیرته راستانه شوې وه وویل چې هغه او د هغې کورنۍ په خپل کور کې نیول شوي وو: “موږ له دوی څخه وغوښتل چې موږ بیرته ونه باسي، مګر دوی غوږ ونه نیو. د اسلام آباد په حاجي کمپ کې یوازې هغه خلک چې د پیسو ورکولو توان یې درلود خوشې شول، او موږ بیرته افغانستان ته وشړل شول، چیرته چې موږ په پټه ژوند کوو.”
په پاکستان کې افغان کډوال روغتیایی اسانتیاوو او خدماتو ته لاسرسی نشي کولی پرته لدې چې دوی د اعتبار وړ ویزې چمتو کړي، حتی په طبي بیړنیو حالتونو کې چې ماشومان پکې شامل دي. د نیول کیدو ویره کورنۍ د طبي پاملرنې په لټه کې کولو څخه منع کړې، د فزیکي او رواني روغتیا وضعیت یې خراب کړی دی.
په اسلام آباد کې یوې افغانې میرمنې وویل: «زما لور ناروغه ده، او زه نشم کولی هغه د پولیسو د نیولو له ویرې روغتون ته بوځم.» «هغه له تیرو شپږو اونیو راهیسې ښه خواړه نه خوري او زه واقعیا اندیښمن یم.» مرستندویه کارکوونکو ویلي چې دوی د هغو کډوالو په اړه خبر دي چې جدي ناروغۍ لري او یا هم د درملنې اجازه نه لري ځکه چې دوی اسناد نلري یا هم د هغې د لټولو لپاره ډیر ویره لري.
ډیری افغان کورنۍ خپل ماشومان د اندیښنې څخه د مخنیوي لپاره په کور کې ساتي. دوی په دوامداره ویره کې ژوند کول، د نیولو د خطر له امله د عادي ورځني فعالیتونو د ترسره کولو توان نلري بیان کړل. یوې افغانې میرمنې وویل چې پولیسو د هغې میړه او نهه کلنه لور د پیرودلو پرمهال ونیول او لږ وروسته یې وشړل، چې له امله یې کورنۍ جلا شوه.
زیات شوی ناوړه ګټه اخیستنه د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په نیمایي کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د جګړې د لوی زیاتوالي وروسته پیل شوه. د بلوچستان ولایت د سرخاب کډوالو په کمپ کې د نومبر په عملیاتو کې له ۱۰۰۰ څخه ډیر افغانان، چې کوچني ماشومان هم پکې شامل وو، ونیول شول. چارواکو د اوسیدونکو له ایستلو وروسته د کمپ دننه کورونه او کاروبارونه په بلډوزر کړل. نیول شوي کسان د چمن پولې ته لیږدول شوي او په زور سره افغانستان ته راستانه شوي، ډیری وختونه پرته له دې چې پوه شي د دوی د کورنۍ غړي چیرته دي یا ایا دوی به بیا سره یوځای شي.
په وروستیو میاشتو کې په ډیری قضیو کې، کورنۍ په زور سره جلا شوي دي. د ۱۳ کلونو په عمر ماشومان یوازې افغانستان ته بیرته لیږل شوي، پداسې حال کې چې والدین د خپلو ماشومانو د ځای په اړه د معلوماتو پرته پاتې شوي دي.
ځینې شړل شوې کورنۍ د پولې په اوږدو کې د افغانستان په کمپونو کې د ژوند سخت شرایط او د خوړو، روغتیا پاملرنې او سرپناه په څیر اړتیاوو ته د لاسرسي نشتوالي سره پای ته رسیدلي دي. ښځې او نجونې په ځانګړي ډول د تګ راتګ د آزادۍ په اړه له سختو محدودیتونو سره مخ دي.
د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په میاشت کې د شړلو او اخراج څپې له ایران او پاکستان څخه له ۵.۴ ملیون څخه ډیر افغانان افغانستان ته راوستل. د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په میاشت کې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د نښتو وروسته، د سرحدي کمپونو کې ساتل شویو یا افغانستان ته د لیږدونکو کډوالو لپاره خدمات کم شوي دي ځکه چې مرستندویه سازمانونو د تمویل کمښت له امله خپل فعالیتونه کم کړي دي.
د ۲۰۲۶ کال د مارچ تر ۱۷مې پورې، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت په افغانستان کې لږترلږه ۷۶ ملکي وګړي وژلي او ۲۱۳ ټپیان کړي دي، چې ډیری یې د وروستیو جګړو په جریان کې د پولې هاخوا د ډزو له امله دي.
د پاکستان له خوا د افغانانو جبري راستنول او شړل ممکن د ملګرو ملتونو د شکنجې پر وړاندې د کنوانسیون د یو اړخ په توګه د پاکستان د مکلفیتونو څخه سرغړونه وي او د نړیوال دودیز قانون له مخې د اجباري بیرته ستنولو یا هغه ځای ته د بیرته ستنولو په وړاندې منع کول چې دوی به د ځورونې، شکنجې، یا نورو ناوړه چلند، یا د دوی د ژوند لپاره د ګواښ سره مخ وي.
عباسي وویل: «پاکستان باید د پولیسو د ناوړه کړنو پر وړاندې اقدام وکړي او سمدلاسه د افغان کډوالو په زور بیرته ستنول ودروي.» «نور حکومتونه باید د دې کړنو په اړه خپلې اندیښنې د پاکستان له حکومت سره شریکې کړي، او همدارنګه د افغانستان له خوا د بشري حقونو دوامداره سرغړونې وغندي.»
